مرتضى راوندى

599

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

مىآورد « بله قربان ، همانطور است كه مىفرمايند ، عين حقيقت است ، بسيار صحيح است . » و به شوخىهاى بىنمك آنان مىخندد و اگر گاهى بنا به مصلحتى خواست كه نكتهء تازه‌اى بگويد ، طورى وانمود مىكند كه اين عقيدهء آنهاست كه به او القاء شد ، و گرنه او در قبال آن بزرگواران كمتر از آنست كه عرض وجودى كند . به همين شيوه و به پيروى از همين اصل ، اشخاص عادى و زيردستان در نزد او حق ابراز عقيده ندارند . كلام او برحق است . ليكن اگر از كسى حرفى شنيد كه به مذاقش درست آمد و نتوانست رد كند ، بىدرنگ آن را مىربايد و همانجا در حضور گوينده به اسم خويش واگو مىكند ، چنان كه گويى اين فكر از آن او بوده است . دربارهء زندگى و امور جهان عقيدهء او قطعى و ثابت و روشن است و اين عقيده‌ايست كه پس از تأمل و تفكر و تجربهء بسيار براى او حاصل شده و اجمال آن اينست : 1 . بين نعمتهاى اين جهان ، پول بالاترين آنهاست ؛ با پول مىتوان همه‌چيز خريد ، مقام و اعتبار و احترام به دست آورد ، همانگونه كه با مقام ، پول به دست مىآيد ، پول جانشين جوانى و زيبائى مىشود ، جانشين فضل و فهم مىشود و گرهى نيست كه به دست آن ناگشوده ماند . 2 . افراد ، ناپايدار و گذرنده‌اند ، آنچه دلبستنى و پايدار است ، مقامى است كه در اختيار آنهاست ، فقط در برابر آن سر تعظيم بايد فرود آورد . 3 . ارزش هركس به ميزان استفاده‌ايست كه مىتوان از قبل او برد . 4 . بايد به مقصود رسيد ، تفاوت نمىكند كه از چه راهى باشد . 5 . دو روز عمر ارزش آن را ندارد كه كسى خود را به اصول پوچ و موهوم « شرافت » و « حيا » و « انسانيت » پاىبند كند . مرد روز به راستى متجدد است . طرفدار افتادن كارها به دست جوانان است . ليكن جوانان « دستچين شده » زبده و كارآمد در مصاحبت زنان ، شيرين زبان و بذله‌گوست و از شوخيهاى سخيف با آنان ابايى ندارد ، چه ، اين را نشانهء تشخص و مردانگى مىداند . خارج از دايرهء همنفسان خود ، مردم را مشتى نادان و بدبخت مىبيند كه قابل اعتنا نيستند ، مگر براى آنكه گرداگرد صحنهء روزگار صف بكشند و براى رونق بازى ، برحسب نقشى كه در آن ميان ايفا مىشود ، گاه بگريند و گاه بخندند و گاه كف بزنند و گاه چنگال و دندان به همديگر نشان دهند و گاه بهت‌زده تماشا كنند ، و همواره به كار خود مشغول باشند ، همانگونه كه رمگان به چرا سرگرم مىشوند . شناختن مرد روز دشوار نيست ، در هر كوچه و مجلس و مجمع و انجمن و اداره و